Πώς η άσκηση ενισχύει το ανοσοποιητικό και καταπολεμά τον καρκίνο

Ιστορικά, η συμβουλή για τους καρκινοπαθείς ήταν να ξεκουράζονται και να αποφεύγουν τις πολλές σωματικές δραστηριότητες. Γνωρίζουμε τώρα ότι αυτή η συμβουλή ήταν επιβλαβής. Η άσκηση αποτρέψει τους καρκινικούς όγκους να αναπτυχθούν και να εξαπλωθούν, κάτι που άρχισε να γίνεται κατανοητό στη δεκαετία του 1990 και του 2000.

Μέχρι σήμερα υπάρχουν πάνω από 1.000 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές γι’ αυτό το θέμα και τα στοιχεία για να λέμε, με μεγάλη αυτοπεποίθηση, πως όσοι ζουν με καρκίνο επωφελούνται από τη σωματική δραστηριότητα. Οι καρκινοπαθείς που ασκούνται τακτικά βιώνουν λιγότερες παρενέργειες από τις θεραπείες τους, έχουν χαμηλότερο κίνδυνο επανεμφάνισης καρκίνου και χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από την ασθένειά τους. Εάν τα αποτελέσματα της άσκησης μπορούσαν να ενσωματωθούν σε χάπι, θα συνταγογραφούνταν σε κάθε ασθενή.

Το 2016, μια μετα-ανάλυση που περιλάμβανε πάνω από 1,4 εκατομμύρια άτομα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη βρήκε ότι οι άνθρωποι που ασκούνται στον ελεύθερο χρόνο τους, μέτρια έως έντονα, μειώνουν την πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο. Αυτό έχει καταγραφεί για πολλούς καρκίνους, όπως του στήθους, του παχέος εντέρου, του ορθού, του οισοφάγου, των πνευμόνων, του ήπατος, των νεφρών, της ουροδόχου κύστης, της κεφαλής και του λαιμού.

Τα αποτελέσματα περίπου 700 δοκιμών παρέμβασης, με τη συμμετοχή πάνω από 50.000 καρκινοπαθών, συνολικά, δεν αφήνουν την ελάχιστη αμφιβολία ότι οι ασθενείς έχουν μειωμένη τοξικότητα λόγω της αντικαρκινικής θεραπείας τους, μειωμένη εξέλιξη της νόσου και αυξημένη επιβίωση. Φαίνεται ότι με 150 λεπτά μέτρια άσκηση την εβδομάδα σχεδόν διπλασιάζεται η πιθανότητα επιβίωσης από καρκίνο του μαστού.

Εκατοντάδες μελέτες σε ζώα υποδηλώνουν ότι ο σύνδεση της άσκησης με τους λιγότερους καρκίνους είναι αιτιώδης: σε ποντίκια και αρουραίους, η άσκηση οδηγεί σε μείωση της συχνότητας εμφάνισης καρκίνου και μειωμένο ρυθμό ανάπτυξης και μεταστάσεων για πολλούς τύπους όγκων. Η αποκάλυψη των μηχανισμών με τους οποίους η άσκηση έχει αντικαρκινικά αποτελέσματα είναι ζωτικής σημασίας. Θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως πολύτιμοι βιοδείκτες για την παρακολούθηση της ασθένειας και την καλύτερη θεραπεία. Αυτή η γνώση μπορεί επίσης να επισημάνει νέους θεραπευτικούς στόχους.

Μέχρι σήμερα υπάρχουν κάποια στοιχεία, αλλά όχι πολλά, που να αποκαλύπτουν τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η άσκηση έχει αντικαρκινικά αποτελέσματα. Η μακροχρόνια άσκηση μειώνει τις ορμόνες του φύλου, την ινσουλίνη και ορισμένα φλεγμονώδη μόρια αλλά αυτό το φαινόμενο παρατηρείται μόνο εάν συνοδεύεται από απώλεια βάρους. Αυτά τα αποτελέσματα όμως είναι έμμεσα. Αν η άσκηση έχει άμεσο αιτιώδες αποτέλεσμα, αυτό μπορεί να σχετίζεται με κάτι που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της άσκησης, λόγω απελευθέρωσης ορισμένων ορμονών ή άλλων μορίων στο αίμα.

Για να μάθουν τι μπορεί να συμβαίνει, το 2016, μια ομάδα Δανών ερευνητών επώασε κύτταρα καρκίνου του μαστού που ελήφθησαν από ασθενείς δύο φορές. Τη μία φορά είχε προηγηθεί άσκηση δύο ωρών και την άλλη δεν είχε προηγηθεί άσκηση. Η μελέτη αυτή, με επικεφαλής την μεταπτυχιακή φοιτήτρια Christine Dethlefsen, αποκάλυψε ότι ο ορός που ελήφθη μετά από την άσκηση μείωσε κατά 10-15% τη βιωσιμότητα των κυττάρων του καρκίνου του μαστού που καλλιεργήθηκαν στο εργαστήριο. Η συνεδρία περιλάμβανε 30 λεπτά προθέρμανση, 60 λεπτά προπόνηση αντιστάσεων και 30 διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης. Η μελέτη υποδηλώνει ότι τα αντικαρκινικά αποτελέσματα οφείλονται σε επανειλημμένη άσκηση και κάθε συνεδρία έχει τη σημασία της.

Μυοκίνες

Με ποιο τρόπο θα μπορούσε η άσκηση να έχει άμεσο αντικαρκινικό αποτέλεσμα; H έρευνα εστίασε σε μια ομάδα πεπτιδίων που είναι γνωστές ως μυοκίνες. Αρκετές μυοκίνες απελευθερώνονται μόνο κατά τη διάρκεια της άσκησης. Υπάρχει η αντίληψη ότι οι μυοκίνες που εξαρτώνται από την άσκηση έχουν πολλές ευεργετικές επιδράσεις για όλα τα άτομα, και όχι μόνο για τους καρκινοπαθείς, ίσως με τη μεσολάβηση της επικοινωνίας μεταξύ των μυών και άλλων τμημάτων του σώματος, συμπεριλαμβανομένου του ήπατος, των οστών, του λίπους και του εγκεφάλου.

Μια μυοκίνη που έχει εξερευνηθεί περισσότερο είναι η ιντερλευκίνη-6 (IL-6), τα επίπεδα της οποίας αυξάνονται εκθετικά κατά τη διάρκεια της άσκησης στους ανθρώπους -άλλες μυοκίνες που αυξάνονται είναι η IL-8 και η IL-15. Ο τύπος, η ένταση και η διάρκεια της άσκησης παίζουν σημαντικό ρόλο στο μέγεθος της απόκρισης των μυοκινών. Ένας μαραθώνιος δρόμος προκαλεί αύξηση των επιπέδων της IL-6 έως και 100 φορές πάνω από τα επίπεδα ηρεμίας, παρόμοια με τα επίπεδα που παρατηρούνται σε σοβαρές λοιμώξεις.

Έχει βρεθεί στα ποντίκια ότι η ιντερλευκίνη-6 κατευθύνει τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που ονομάζονται Φυσικοί Φονείς (NK: Νatural Κillers) στις θέσεις των καρκινικών όγκων. Υπάρχουν περίπου 20 γνωστές μυοκίνες που παράγονται με την άσκηση και ο κατάλογος συνεχίζει να αυξάνεται.

Μελέτες δείχνουν ότι οι μυοκίνες μπορούν να μειώσουν την ανάπτυξη του καρκίνου σε κυτταρικές καλλιέργειες και σε ποντίκια. Για παράδειγμα, όταν κύτταρα καρκίνου του μαστού υποβλήθηκαν σε θεραπεία με μια μυοκίνη η οποία ονομάζεται ιριζίνη -γνωστή για την ικανότητά της να μετατρέπει το λευκό λίπος σε καφέ λίπος- είχαν περισσότερες πιθανότητες να υποστούν απόπτωση, δηλαδή να πεθάνουν. Η ιριζίνη είναι µια ορµόνη κατά της παχυσαρκίας και του διαβήτη που ελέγχει το µεταβολισµό του λιπώδης ιστού αυξάνοντας την ενεργειακή δαπάνη ανεξάρτητα από την πρόσληψη τροφής και τη σωματική δραστηριότητα.

Τα κύτταρα των σκελετικών μυών μπορεί να εκκρίνουν αρκετές εκατοντάδες διαφορετικές μυοκίνες, αλλά από αυτές, μόνο το 5% έχει ερευνηθεί για τις βιολογικές τους επιδράσεις και πολύ λιγότερες για το ρόλο τους στον καρκίνο. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι μια μυοκίνη που ονομάζεται η ογκοστατίνη Μ, αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό του καρκίνου του μαστού in vitro (στο εργαστήριο). Μια άλλη μελέτη, από Ιάπωνες ερευνητές με επικεφαλής τον Toshikazu Yoshikawa του Πανεπιστημίου του Κιότο, βρήκε σε ποντίκια, ότι μια μυοκίνη γνωστή ως SPARC (secreted protein acidic and rich in cysteine) μειώνει την ογκογένεση στο παχύ έντερο, ύστερα από άσκηση.

Επινεφρίνη και νορεπινεφρίνη

Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο η άσκηση μπορεί να έχει άμεσα αντικαρκινικά αποτελέσματα μέσω έκκρισης ορισμένων ορμονών. Η άσκηση προκαλεί οξείες αυξήσεις στην επινεφρίνη (αδρεναλίνη) και τη νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη), δύο ορμόνες του στρες οι οποίες απελευθερώνονται από τα επινεφρίδια. Είναι γνωστό ότι αυτές οι ορμόνες εμπλέκονται στην πρόσληψη των Φυσικών Φονέων στους ανθρώπους. Αυτά τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μπορούν να σκοτώσουν τα καρκινικά κύτταρα.

Στη μελέτη της Dethlefsen, όταν τα καρκινικά κύτταρα του μαστού επωάστηκαν μετά από άσκηση, στη συνέχεια εγχύθηκαν σε ποντίκια αλλά αυτό επέφερε σχηματισμό μικρότερων όγκων. Εντούτοις, το θετικό αποτέλεσμα αμβλύνθηκε όταν αποκλείστηκε η β-αδρενεργική σηματοδότηση, η οδός μέσω της οποίας λειτουργούν η επινεφρίνη και η νορεπινεφρίνη. Το εύρημα έδειξε ότι οι δύο ορμόνες είναι υπεύθυνες για την αναστολή του καρκίνου που παρατηρείται μετά την άσκηση. Η επινεφρίνη και η νορεπινεφρίνη, εκτός του ότι ενεργοποιούν τους Φυσικούς Φονείς, έχει επίσης αποδειχθεί ότι δρουν στα καρκινικά κύτταρα μέσω της οδού σηματοδότησης Hippo που ρυθμίζει τον πολλαπλασιασμό και την απόπτωση των κυττάρων. Οι αυξήσεις που προκαλούνται λόγω της άσκησης σε αυτές τις ορμόνες ενεργοποιούν τη βιοχημική οδό Hippo που με κάποιο τρόπο εμποδίζει τις μεταστάσεις.

Ανοσοποιητικό σύστημα

Οι μυοκίνες που απελευθερώνονται κατά τη διάρκεια της άσκησης αλλά και μετά το τέλος της είναι γνωστό ότι κινητοποιούν τα ανοσοκύτταρα, ιδιαίτερα του Φυσικούς Φονείς, κάτι που φαίνεται καθοριστικό για τον έλεγχο των καρκινικών όγκων στα ποντίκια.

Η Δανή βιολόγος Pernille Højman επανέλαβε το πείραμα της Dethlefsen σε ποντίκια που είχαν δημιουργηθεί για να στερούνται τα κυτταροτοξικά Τ κύτταρα -λευκά αιμοσφαίρια εξειδικευμένα στην επίθεση κατά των καρκινικών κυττάρων. Διαπιστώθηκε και πάλι τα ποντίκια με πρόσβαση σε τροχούς κίνησης είχαν μικρότερους όγκους. Όταν πραγματοποιήθηκε ξανά το πείραμα στα ποντίκια που είχαν άθικτα τα κυτταροτοξικά Τ κύτταρα αλλά δεν είχαν τους Φυσικούς Φονιάδες, οι όγκοι όλων των ποντικών αυξήθηκαν στο ίδιο μέγεθος. Αυτό υποδηλώνει ότι τα κύτταρα Φυσικοί Φονιάδες, και όχι τα κυτταροτοξικά Τ κύτταρα, ήταν ο σύνδεσμος μεταξύ άσκησης και καταστολής ανάπτυξης όγκου.

Προηγούμενη έρευνα είχε δείξει ότι η επινεφρίνη έχει τη δυνατότητα να κινητοποιήσει τους Φυσικούς Φονιάδες και η Højman με τους συνεργάτες της αναρωτήθηκαν αν η επινεφρίνη έπαιζε ρόλο στη μεσολάβηση των αντικαρκινικών επιδράσεων της άσκησης. Προέβησαν σε έγχυση, είτε επινεφρίνης είτε με αλατούχου διαλύματος, σε ποντίκια που είχαν μελάνωμα και διαπίστωσαν ότι η ορμόνη όντως μειώνει την ανάπτυξη των καρκινικών όγκων αλλά σε μικρότερο βαθμό από ό, τι παρατηρήθηκε στα ποντίκια που είχαν πρόσβαση σε τροχούς. Αυτό έδειχνε ότι και κάτι άλλο εμπλεκόταν και η υποψία έπεσε στην ιντερλευκίνη-6. Όταν εξέθεσαν αδρανή ποντίκια τόσο στην επινεφρίνη όσο και στην ιντερλευκίνη-6, πράγματι, το ανοσοποιητικό σύστημα των τρωκτικών επιτέθηκε στους όγκους αποτελεσματικά όπως στην περίπτωση που τα ζώα ασκούνταν στους τροχούς.

Το γαλακτικό οξύ

Εκτός από τις μυοκίνες και τις ορμόνες, υπάρχει και ένας άλλος τρόπος με τον οποίο η άσκηση ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα, μέσω της παραγωγής γαλακτικού οξέος. Μετά από έντονη σωματική δραστηριότητα, αυξάνονται τα επίπεδα ορισμένων μεταβολιτών αλλά αυτό που αυξάνεται περισσότερο είναι το γαλακτικό οξύ. Τα επίπεδα του γαλακτικού που κυκλοφορούν στο αίμα ως ως απόκριση της υψηλής έντασης αυξάνονται έως και 100 φορές στους σκελετικούς μυς. Αυτό φαίνεται πως «τροφοδοτεί» τα ανοσοποιητικά κύτταρα. Η παρατήρηση αυτή βασίζεται σε ποντίκια αλλά μπορεί ισχύει και στον άνθρωπο.

Μια σουηδική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2020 διερεύνησε το ρόλο του γαλακτικού οξέος. Καρκινοπαθή ποντίκια χωρίστηκαν σε δύο ομάδες, η μία είχε πρόσβαση σε περιστρεφόμενο τροχό και η άλλη δεν είχε πρόσβαση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν το αναμενόμενο, ότι τα ποντίκια που ασκούνταν είχαν βραδύτερη ανάπτυξη καρκίνου και καλύτερα ποσοστά επιβίωσης. Κάτι όμως που ήρθε σε αντίθεση με άλλες μελέτες ήταν ότι για να υπάρξει το θετικό αποτέλεσμα έπρεπε τα ποντίκια να είναι σε θέση να παράγουν κυτταροτοξικά Τ κύτταρα (και πιο συγκεκριμένα τα CD8+ T). Χωρίς την ικανότητα αυτή, η σωματική δραστηριότητα δεν είναι σε θέση να καταστείλει την ανάπτυξη του καρκίνου στον ίδιο βαθμό. Όταν τα ποντίκια με καρκίνο δεν ασκούνταν αλλά αντί αυτού έλαβαν μια ένεση κυτταροτοξικών Τ κυττάρων, που προήλθαν από τα ασκούμενα ποντίκια, οι προοπτικές τους επίσης βελτιώθηκαν.

Η μελέτη έδειξε ότι τα κυτταροτοξικά Τ κύτταρα που κυκλοφορούν στο αίμα έδειξαν αυξημένη πρόσληψη του γαλακτικού οξέος. Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν τα ευρήματα μιας προηγούμενης μελέτης στην οποία συμμετείχαν ορισμένοι από τους ίδιους συγγραφείς, όταν ανακαλύφθηκε ότι το γαλακτικό οξύ μπορεί να βοηθήσει στην τροφοδοσία των Τ-κυττάρων στο αίμα, αυξάνοντας ενδεχομένως την αντικαρκινική τους δραστηριότητα.

Καρκινικοί όγκοι πνευμόνων σε καθιστικά ποντίκια (αριστερά) και σε ποντίκια που ασκούνταν σε τροχούς (δεξιά). Οι όγκοι εισήχθηκαν με ενέσεις κυττάρων μελανώματος. Πηγή: L. Pedersen et al. Cell metab, 2016.

Όταν στα ποντίκια χορηγήθηκαν καθημερινά ενέσεις γαλακτικού οξέος υψηλής δοσολογίας, τα ζώα εμφάνισαν αύξηση των κυτταροτοξικών Τ κυττάρων εντός του όγκου και μείωση της συνολικής ανάπτυξης του όγκου, ακόμη και χωρίς άσκηση. “Η έγχυση γαλακτικού οξέος μιμείται μερικά από τα αποτελέσματα της άσκησης, αλλά η ίδια η άσκηση έχει επιπρόσθετα οφέλη, πέρα ​​από τα απλώς αυξημένα επίπεδα του γαλακτικού”, έγραψαν οι ερευνητές.

Το γαλακτικό οξύ μπορεί να κάνει πιο αποτελεσματικά τα κυτταροτοξικά Τ κύτταρα και στους ανθρώπους. Η σουηδική μελέτη περιέλαβε και μια προκαταρκτική δοκιμή σε ανθρώπους. Λαμβάνοντας δείγματα αίματος από οκτώ υγιείς άντρες πριν και μετά από μια συνεδρία άσκησης 30 λεπτών, διαπιστώθηκε αύξηση σε ορισμένους μεταβολίτες που παρατηρήθηκαν και στα ποντίκια.

Οι επιστήμονες προσπαθούν να μάθουν περισσότερα για τη σχέση της άσκησης με τα κυτταροτοξικά Τ κύτταρα και τους Φυσικούς Φονείς. Το σίγουρο είναι ότι η άσκηση επηρεάζει όλους τους ιστούς του σώματος μέσων των μυοκινών και ιδιαίτερα το ανοσοποιητικό σύστημα. Ο καρκίνος, για να αναπτυχθεί πρέπει να ξεφύγει από την επιτήρηση του ανοσοποιητικού και η άσκηση βοηθάει στη στόχευση των καρκινικών κυττάρων.

Αν και αυτές είναι μια συναρπαστικές εξελίξεις, η άσκηση δεν πρέπει να θεωρείται πανάκεια. Για παράδειγμα, μια μετα-ανάλυση το 2016 βρήκε ότι τα άτομα που είχαν τη μεγαλύτερη σωματική δραστηριότητα διέτρεχαν χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου κατά 10% σε σύγκριση με τα άτομα που είχαν τη λιγότερη σωματική δραστηριότητα. Εάν η πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου είναι 40% κατά τη διάρκεια της ζωής, η άσκηση μειώνει την πιθανότητα καρκίνου στο 36%. Αυτή είναι οπωσδήποτε μια υπολογίσιμη μείωση αλλά ο κίνδυνος εξακολουθεί να είναι σημαντικός έστω κι όταν κάποιος ασκείται. Η ανθυγιεινή διατροφή, η παχυσαρκία, τα χημικά του περιβάλλοντος και ορισμένοι ιοί όπως ο HPV συνδέονται επίσης με τους καρκίνους.

Πηγή: healthyliving.gr


Διαβάστε επίσης!

loading...

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.